Cơ duyên với cây thanh nhãn sau khi nghỉ hưu

Gia đình ông Trần Phước Sơn (71 tuổi) đang canh tác vườn thanh nhãn rộng 20 ha tại xã Thới Hưng,ấtngờvườnthanhnhãntiêuchuẩnGlobalGAPvàVietGAPcủacánbộhưutrímiềnTâ TP.Cần Thơ. Các hàng cây trồng ngay ngắn, khoảng cách hợp lý để đón nắng và thông thoáng. Hệ thống mương nước bao quanh tạo nên khung cảnh đặc trưng của miệt vườn Nam bộ.

ẢNH: DUY TÂN

Ở tuổi 71, ông vẫn chèo xuồng len lỏi các con mương để kiểm tra vườn, quan sát từng chùm nhãn, kiểm tra độ lớn, màu sắc và tình trạng phát triển của trái. Ít ai biết rằng, trước khi trở thành người gắn bó với hàng chục héc ta cây ăn trái, ông Sơn là cán bộ quản lý nhà nước và gần như không biết nghề nông. Ông từng giữ chức Phó giám đốc Sở Nội vụ TP.Cần Thơ (cũ).

Ông Sơn kể, năm 2018, trong chuyến tham dự hội nghị toàn quốc biểu dương người cao tuổi sản xuất, kinh doanh giỏi, ông gặp một lão nông ở xã Thới Hưng đang thành công với mô hình trồng thanh nhãn. Tại đây, ông được giới thiệu giống thanh nhãn cho trái ngon, có tiềm năng kinh tế. Người này còn nói nếu thấy phù hợp thì cứ đến vườn tham quan, sẽ chia sẻ kinh nghiệm để cùng làm.

ẢNH: DUY TÂN

Sau lần đó, ông Sơn quyết định thuê 2,5 ha đất tại Thới Hưng để bắt đầu trồng thanh nhãn. Không xuất thân từ gia đình làm nông quy mô lớn, những ngày đầu ông gặp không ít khó khăn. Từ cách chọn giống, xử lý đất, tỉa cành, tạo tán đến kỹ thuật xử lý ra hoa, quản lý sâu bệnh..., tất cả đều là những kiến thức mới.

Ông dành thời gian tìm hiểu kỹ thuật, học hỏi từ những nhà vườn có kinh nghiệm, cán bộ ngành nông nghiệp và các mô hình sản xuất thành công. Từ diện tích 2,5 ha ban đầu, ông từng bước mở rộng vùng trồng. Đến nay, gia đình ông có khoảng 20 ha thanh nhãn.

ẢNH: DUY TÂN

Tuy nhiên, theo ông Sơn, trồng được cây chưa phải là thành công. Điều khiến ông trăn trở nhất là bài toán đầu ra. "Làm nông nghiệp, năng suất cao mà không có thị trường thì vẫn có thể thất bại. Người nông dân rất dễ rơi vào cảnh được mùa mất giá. Vì vậy, ngay từ đầu tôi xác định phải sản xuất theo nhu cầu thị trường, không thể trồng theo kiểu mạnh ai nấy làm", ông Sơn chia sẻ.

"Tấm vé" đưa trái thanh nhãn ra thế giới

Từ suy nghĩ đó, ông Sơn bắt đầu theo các tiêu chuẩn chất lượng và liên kết với doanh nghiệp, nông dân cùng sản xuất. Hiện nay, HTX Trạng Tí Garden do ông làm Giám đốc liên kết trồng khoảng 70 ha thanh nhãn. Trong đó, 20 ha được chứng nhận đạt tiêu chuẩn GlobalGAP, diện tích còn lại sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP. Các vùng sản xuất cũng được hoàn thiện hồ sơ, mã số vùng trồng để phục vụ xuất khẩu và truy xuất nguồn gốc.

HTX Trạng Tí Garden liên kết với Công ty Vina T&T để tiêu thụ thanh nhãn. Theo ông Sơn, việc đưa trái cây vào những thị trường khó tính không thể thực hiện bằng cách sản xuất tự phát. Từ khâu trồng, chăm sóc, sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật cho đến thu hoạch đều phải tuân thủ quy trình nghiêm ngặt. "GlobalGAP có thể xem là tấm vé thông hành để nông sản tiếp cận những thị trường khó tính như Mỹ, Úc hay châu Âu. Không chỉ trái ngon là đủ mà cả quá trình tạo ra trái đó phải bảo đảm an toàn và có thể truy xuất được", ông Sơn nói.

ẢNH: DUY TÂN

Năm 2026, HTX được một doanh nghiệp đặt hàng khoảng 280 tấn thanh nhãn phục vụ xuất khẩu. Tuy nhiên, điều kiện thời tiết diễn biến bất thường, nắng nóng kéo dài đã ảnh hưởng nhất định đến năng suất. Dù vậy, những diện tích được chăm sóc đúng quy trình vẫn bảo đảm chất lượng trái để đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp.

Theo ông Sơn, giá thanh nhãn xuất khẩu đầu vụ có thời điểm đạt khoảng 80.000 đồng/kg. Hiện nay, khoảng 55.000 đồng/kg và có thể tăng trở lại vào cuối vụ khi nguồn cung giảm. Điều khiến nhiều người bất ngờ là thanh nhãn xuất khẩu không thể thu hoạch theo cách thông thường. Một chùm nhãn có thể nhiều trái nhưng không phải tất cả đều đủ điều kiện được chọn xuất khẩu.

Theo yêu cầu của doanh nghiệp, trái phải đạt độ đường khoảng 14 - 15 độ Brix, kích thước tối thiểu khoảng 2,8 cm, hình dáng đồng đều và không bị móp méo, chai hoặc sượng. "Từng trái phải được kiểm tra. Trái đạt tiêu chuẩn thì mới cắt, còn trái chưa đủ kích thước hoặc chưa đạt chất lượng thì để lại trên cây cho phát triển thêm. Sau đó, khi đưa đến doanh nghiệp, sản phẩm tiếp tục được kiểm tra và phân loại một lần nữa", ông Sơn cho biết.

ẢNH: DUY TÂN

Quy trình này khiến việc thu hoạch mất nhiều thời gian và chi phí nhân công cao hơn. Tuy nhiên, đổi lại, trái thanh nhãn khi đến tay người tiêu dùng có chất lượng đồng đều, đáp ứng yêu cầu của những thị trường có tiêu chuẩn nghiêm ngặt. Đối với ông Sơn, đây là điều người làm nông nghiệp hiện đại phải chấp nhận.

Với người nông dân liên kết trong HTX, mã số vùng trồng không chỉ là điều kiện để xuất khẩu mà còn thay đổi cách sản xuất. Mỗi khu vực trồng có hồ sơ riêng, ghi chép nhật ký sản xuất đầy đủ. Người trồng phải theo dõi quá trình sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, thời gian sử dụng và liều lượng. Các loại bao bì, chai lọ thuốc sau sử dụng cũng phải thu gom, xử lý đúng quy định, không vứt xuống mương vườn hoặc đốt ngoài môi trường. Nguồn nước, điều kiện vệ sinh, an toàn lao động và môi trường sản xuất đều phải được kiểm soát.

Nhờ áp dụng kỹ thuật và có đầu ra tương đối ổn định, những vườn thanh nhãn của gia đình ông Sơn mang lại hiệu quả kinh tế đáng kể. Riêng khu vườn rộng 2,5 ha đang vào vụ thu hoạch, ông Sơn ước tính lợi nhuận khoảng 900 triệu đồng.